Gost emisije “Sunčanom stranom ulice” bio je direktor Sanitarne deponije “Možura”, Senad Arabelović.

RB/BI: Ljeto je kalendarski prošlo, pa je pravo vrijeme da Vas pitam kako je prošla ova sezona kada je u pitanju rad deponije “Možura”?

Arabelović: Uz angažovanje svih zaposlenih, pogotovo dijela koji radi direktno na deponiji, završavamo i ovu sezonu. Poznato je da imamo “ljetnji” režim, tokom kojeg je od juna do kraja septembra produženo radno vrijeme, a od oktobra počinje skraćeno.

 

RB/BI: Kakva je trenutna situacija na Sanitarnoj deponiji Možura? Koliko otpada dnevno prima i od kojih opština?

Arabelović: Korisnici naših usluga su sve primorke opštine, osim Herceg Novog. Tokom sezone se prima znatno veća količina otpada nego u ostalim mjesecima. Ovu sezonu je karakterisalo što su dio otpada iz Budve i Kotora koji je planiran da stigne u Bar, ta preduzeća odvozila u Podgoricu. S jedne strane, to je bila dobra stvar (da nam se kapaciteti ne popunjavaju), a s druge je dovelo do toga da nećemo ispuniti predviđeni Plan i program, što će imati negativan finansijski efekat na poslovanje “Možure” i naš završni račun. Pretpostavljam da je ta odluka donešena zbog velikih saobraćajnih gužvi koje su bile na potezu iz Budve i Kotora ka Baru, pa im je bilo lakše da otpad voze na druge deponije. Poslije sezone su se vratili, pa se trenutno doprema 250-300 tona, a ljeti je bilo 350-400 tona. Prošlih godina smo imali i preko 500 tona…

RB/BI: Pitanje koje se provlači tokom svih ovih godina je da li kapacitet deponije zadovoljava potrebe i koliko dugo se predviđa da će trajati njen radni vijek?

Arabelović: Podsjetiću da je deponija prvobitno bila planirana za opštine Bar i Ulcinj. Radni vijek, odnosno zapremina koja je bila projektovana na oko milion kubika, bila je predviđena na 23 do 25 godina. Međutim, s obzirom da su se od 2012. godine, kada je deponija krenula da radi, pridružile i kod nas počele da deponuju otpad sve primorske opštine (izuzev Herceg Novog), taj vijek je znatno smanjen. Došli smo u situaciju da ćemo, najvjerovatnije do kraja sljedeće godine, popuniti sve kapacitete.

                                                                                             gasna elektrana – radovi u toku

RB/BI: Pod okriljem regionalne saradnje između privrednih komora Njemačke, Srbije i Crne Gore krajem prošle godine je organizovana obuka za energetske skaute, uz prezentaciju projekata iz svih krajeva Crne Gore. Među predstavljenim inicijativama, projekat “Pretvaranje energije biogasa na sanitarnoj deponiji Možura” ocijenjen je kao najbolji, što vas je delegiralo da predstavljate Crnu Goru na međunarodnoj smotri Young Energy Europe, koja je održana u Berlinu. Kakve utiske nosite i zbog čega je ovakav vid saradnje i promocije važan?

Arabelović: Utisci su, zbilja, sjajni. Naše privredno društvo je sa projektom gasne elektrane bilo prvorangirano na smotri u Crnoj Gori, što nas je delegiralo za predstavljanje u Berlinu. Među 27 timova iz 12 zemalja, imali smo zapaženu prezentaciju. Naš nastup je bio izvrstan i jer smo prilikom sagledavanja i procjene parametra koji podrazumijevaju zaštitu životne sredine imali redukciju, odnosno smanjenje emisije CO2 u prirodi i zauzeli drugo mjesto. Mogu se pohvaliti da smo tokom i neposredno nakon prezentacije, bili vrlo interesantni ostalim učesnicima, jer to nije bila promocija isključivo naše firme i grada, već cijele Crne Gore. Projekat gasne elektrane je u završnoj fazi, 99 odsto opreme je već stiglo na lice mjesta. U narednim danima očekujemo povezivanje na elektro-mrežu i puštanje u probni rad. Iskreno se nadamo da će projekat vrijednosti preko milion i po eura, u koji smo uložili sopstvena sredstva, biti zaokružen do kraja novembra i gasna elektrana puštena u rad. Izuzetno je značajna i finansijska podrška slovenačkog Centra za međunarodnu saradnju u iznosu od 640.000 eura.

 

RB/BI: Kako se kontroliše bezbjednost i uticaj na životnu sredinu?

Arabelović: Za bezbjednost objekta, imajući u vidu da je to obavezno štićeni objekat, imamo sopstvenu Službu zaštite koja vrši 24-časovni nadzor. S obzirom da su uslovi na deponiji specifični i otežani, a rad praćen opasnostima, od početka izuzetno vodimo računa i o tom aspektu. Svi radnici su prošli obuku o bezbjednosti na radu, za šta su dobili sertifikate koji se obnavljaju u skladu sa zakonom. Kao neko ko živi u neposrednoj blizini deponije, i sa druge strane, one lične sam zainteresovan da se vodi računa o zaštiti i očuvanju životne sredine.

RB/BI: Dakle, mjerite kvalitet vazduha, vode i zemljišta u zoni deponije i zadovoljni ste parametrima?

Arabelović: To je bila obaveza i prije nego što je deponija počela sa radom. Urađena su tzv. “nulta” stanja parametara životne sredine. Bitno je spomenuti, o čemu je bilo govora i na skupštinskim zasijedanjima, da “nulta” stanja prije početka rada deponije nisu zadovoljavala. Radom deponije (već skoro 14 godina) nije došlo do narušavanja parametara životne sredine. Istraživanja, u skladu sa zakonom, četiri puta godišnje sprovodi Centar za ekotoksikološka ispitivanja. To je nužno i zbog ljudi koji rade na deponiji, gdje sam do prije nekoliko godina i ja radio.

 

RB/BI: Kako se rješava problem neprijatnih mirisa, posebno u ljetnjem periodu?

Arabelović: Iskren da budem, sve deponije koje rade na ovom principu, prate neprijatni mirisi. To je nešto što ne može do kraja da se kontroliše. Naša vrata su otvorena i za pojedinačne obilaske, kao i za predstavnike nevladinog sektora. Prekrivanje otpada se obavlja na dnevnom nivou, a pogotovo je intenzivno tokom ljetnjeg perioda. Ne ide nam na ruku što je lokacija vjetrovita, ali nastojimo da neprijatne mirise smanjimo na što manju mjeru.

RB/BI: Kakvi su planovi za modernizaciju deponije u narednom periodu?

Arabelović: Posljednjih godina se sve učestalije govorilo o tome da moramo proširiti prostor za deponovanje otpada, a kapaciteti su skoro popunjeni… Prije dvije godine smo iz sopstvenih sredstava otkupili skoro 45.000 kvadratnih metara od privatnih lica. Proširenje deponije je najznačajniji projekat i uslov za nastavak zbrinjavanja otpada na još kvalitetniji i ekološki prihvatljiv način. Trenutno smo u fazi pripreme tendera za izradu glavnog projekta proširenja deponije. Prošle sedmice smo izvršili izmjenu plana javne nabavke za izradu glavnog projekta, što će u narednih desetak dana biti i objavljeno. Posredstvom Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD) je dogovoreno raspisivanje tendera za odabir konsultanta koji će raditi na pripremi studije i tendera za izvođenje, a biće aktiviran u fazi kada se bude radio i glavni projekat. Poslije dosta vremena i muka dobili smo saglasnost od Ministarstva finansija koje je potvrdilo da EBRD može da učestvuje sa 15 miliona za projekta na “Možuri” u ovoj i sljedećoj godini. Pokretanje inicijative od strane EBRD-a daje nam sigurnost da će projekat biti izveden do kraja.

RB/BI: Kakva je trenutna situacija kada govorimo o podršci iz evropskih fondova i onoj koja se realizuje posredstvom međunarodnih projekata, kroz koje se unaprjeđuje rad “Možure”?

Arabelović: Najveći grant je, kao što sam pomenuo, od Centra za međunarodnu saradnju. U toku pošle godine smo preko IPA Interreg projekta BiH – Hrvatska – Crna Gora (vodeći partner je bio iz Orašja, Vinkovci, uz podršku Opštine Ulcinj, kao jednog od naših osnivača) dobili kombinovanu mašinu (bager-utovarivač sa određenim priključcima za preradu otpada) vrijednu 150.000. Preko međunarodnog fonda PPF-a smo odradili idejni projekat i studiju izvodljivosti, vrijednosti 150.000 eura za proširenje deponije. Ranije smo od Eko Fonda dobili 50.000 eura za izradu projektne dokumentacije. Za narednu godinu smo, takođe preko IPA projekta, predali dokumantaciju za nabavku sredstava za modernizaciju opreme, nabavku još jednog specijalnog kamiona, drobilice koja bi poslužila za obradu otpada i guma… Zaposleni su vrlo angažovani i prate objave, apliciramo gdje god procijenimo da postoji šansa da dobijemo podršku.

RB/BI: Koliko trenutno ima sanitarnih kada i kako funkcionišu u praksi?

Arabelović: U početku su bile četiri sanitarne kade koje su se nakon vrlo kratkog vremena popunile, pa su postale, bukvalno, kao jedna. Bitna informacija je da smo na njima deponovali preko milion tona otpada. Taj posao funkcioniše onako kako je projektom i bilo predviđeno. Kako je finansijer izgradnje deponije bila Svjetska banka, često su nas kao primjer dobre prakse upravljanja deponijom posjećivale kolege iz Srbije, Hrvatske, Bosne i Hercegovine. Na to sam posebno ponosan, to je zasluga cijelog tima.

 

RB/BI: Kako se kontroliše propustljivost i zaptivanje sanitarnih kada, da ne bi došlo do curenja u podzemne vode?

Arabelović: Tijelo deponije na kojem se odlaže otpad je obloženo sa tri stepena zaštite i postoje tri folije. Slikovito ću objasniti – ono je poput boce, pa nije moguće da tečnosti koje nastaju razgradnjom ili curenjem iz otpada, prodru u zemlju, već se spovode do našeg sistema za prečišćavanje, nakon čega se ta ocijedna voda vraća na deponiju. To je razlog što je deponija ekološki prihvatljiva – njen rad ne bi smio da zagadi zemljište, vazduh, podzemne vode.

RB/BI: Da rezimiramo – obezbijeđena je usklađenost sa evropskim i nacionalnim standardima što se tiče rada deponije “Možura”?

Arabelović: Apsolutno. Prije nekoliko Godina smo usvojili ISO standarde 9001 i 14001 upravljanja kvalitetom i zaštita životne sredine. Do kraja novembra uvešćemo još jedan standard, a to je 45001 za bezbjednost i zdravlje na radu, što procjenjujemo neophodnim za ovu vrstu posla.

 

RB/BI: Koliko ljudi je zaposleno i kakvi su uslovi rada?

Arabelović: Uslovi su specifični, mora se voditi računa. Prostorije u kojima radnici borave i toaleti su rekonstruisani i prilagođeni savremenim standardima, vodimo računa i o uniformama, HTZ opremi. Svake godine organ

izujemo odlazak radnika na sistematske preglede, vakcinaciju protiv tetanusa… Trenutno imamo 37 zaposlenih, od kojih je više od dvije trećine radno angažovano direktno na deponiji. Imamo i administraciju, pravni i ekonomski sektor.

RB/BI: Kakva je saradnja sa lokalnom zajednicom – imate li programe edukacije građana o selekciji otpada?

Arabelović: U ranijem periodu smo imali dosta posjeta, pretežno iz obrazovnih ustanova. Pozivam ih da nastave tu praksu. Kada se pomene deponija, prva asocijacija je nagomilano smeće, a to zaista, nije tako. Podržavamo razne akcije u zajednici, nedavno smo sa reciklomatima bili ispred Sportske dvorane. Rado učestvujemo u svim aktivnostima koje imaju za cilj podizanje svijesti o značaju pravilnog odlaganja otpada i zaštiti životne sredine.

 

RB/BI: Jeste li zadovoljni stepenom naplate od korisnika usluga deponije?

Arabelović: Sa naplatom od preduzeća koja nisu osnivači, a korisnici su naših usluga (Budva, Kotor, Tivat), nemamo problema. Što se tiče Komunalne djelatnosti doo Bar, postoji ogomna želja i volja da se izađe u susret i uz protokole koje smo sa tim privrednim društvom potpisali. Veliki problem su dugovanja od strane Komunalnog preduzeća Ulcinj i tamošnje Opšti

 

ne koja su na današnji dan dostigla iznos od milion i dvjesta hiljada eura. Bez naplate tog duga ne možemo krenuti dalje i uspješno realizovati razvojne projekte koje imamo u planu. Stepen naplate nam je, generalno, dosta visok – preko 90 posto, što je sasvim dobro.

RB/BI: Koja bi bila Vaša poruka građanima i da li je Vama lično teško nositi se sa izazovima i pritiscima rada koje neminovno nosi posao kojim se bavite i pozicija koju pokrivate?

Arabelović: Poruka je da deponija, pogotovo regulisana na ovakav način, mora postojati. Možemo se prisjetiti kakva je bila deponija iza tunela “Ćafe”. Da li se treba vratiti takvom načinu deponovanja otpada? Mislim da ne. Niko ne voli ni kontejner ispred svoje kapije, a kamoli deponiju u blizini dvorišta kuće u kojoj živi. Ipak, deponija je neophodnost, a lokacija na kojoj se nalazi barska je dobra. Uloženo je mnogo, a ne vidim alternativu. Ako bi je zatvorili, mislim da bismo bili u mnogo većem problemu. Kroz komunikaciju sa građanima znam da su, iako im nije prijatno, i oni svjesni da deponija mora postojati. Raduje me i što nemamo pritužbi od turista koji dolaze u Bar. U vezi sa izazovima i pritiscima ovog posla, biću iskren – oni su neminovnost, ali se i to, uz podršku kolega, može prebroditi. Naravno, porodica takođe trpi, jer je ovo posao koji se radi 365 dana u godini, nema praznika, niti neradnih dana. Eto, ako se dogovorimo da neki dan ne bacamo smeće, onda bi i mi, zaposleni na “Možuri”, tog dana odmorili.

IZVOR: Barinfo – https://barinfo.me/arabelovic-gasna-elektrana-na-mozuri-bice-pustena-u-rad-krajem-novembra/